2026 ජූලි 1 සිට ක්‍රියාත්මක වීමට නියමිත නව Value Added Tax (VAT) සංශෝධන ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක, දුරකථන සන්නිවේදන සහ තොරතුරු තාක්ෂණ (IT) ක්ෂේත්‍රයන්ට අහිතකර බලපෑම් ඇති කළ හැකි බවට කර්මාන්ත විශේෂඥයින් අනතුරු අඟවා ඇත.

රජය පවසන්නේ මෙම සංශෝධන මඟින් ඩිජිටල් ආර්ථිකයෙන් වැඩි රාජ්‍ය ආදායමක් ලබාගැනීමට හැකි වන බවයි.

එහෙත්, ආර්ථික විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ මෙය පාරිභෝගිකයන්, ව්‍යාපාර සහ තරුණ පරපුරට අමතර ආර්ථික බරක් බවට පත්විය හැකි බවයි.

නව නීති අනුව Booking.com, Agoda.com වැනි ජාත්‍යන්තර online platform හරහා සිදුකරන සේවාවන්ටද VAT අය කෙරේ.

එමඟින් හෝටල් වෙන් කිරීම් සහ සංචාරක සේවා මිල ඉහළ යා හැකි අතර, ශ්‍රී ලංකාව කලාපීය සංචාරක ගමනාන්ත අතර මිල තරඟයේදී අවාසි තත්ත්වයකට පත්විය හැකි බවට සංචාරක කර්මාන්තය බිය පළ කරයි.

විදේශීය සංචාරකයන්ගේ පැමිණීම අඩුවීමෙන් සංචාරක ආදායමටද බලපෑම් ඇති විය හැකි බව සඳහන් වේ.

එසේම, software subscriptions, cloud services සහ internet data packages වැනි ඩිජිටල් සේවාවන් සඳහාද VAT අය කිරීම නිසා ඒවායේ මිල ගණන් ඉහළ යා හැක.

ජංගම දුරකථන සහ අනෙකුත් ඩිජිටල් උපාංග මිල ඉහළ යාමත් සමඟ සාමාන්‍ය ජනතාවගේ ඩිජිටල් ප්‍රවේශයට බාධා ඇති විය හැකි බවටද විශේෂඥයින් අනතුරු අඟවයි.

ශ්‍රී ලංකාවේ BPO සහ IT outsourcing කර්මාන්තයටද මෙය දැඩි බලපෑමක් ඇති කළ හැකි බව පෙන්වා දේ.

මෙම කර්මාන්තයන් අඩු වියදම් සහිත ගෝලීය ඩිජිටල් මෙවලම් මත දැඩි ලෙස රඳා පවතින බැවින්, නව බදු නිසා මෙහෙයුම් වියදම් ඉහළ යා හැක. එමඟින් ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියාව, වියට්නාමය සහ පිලිපීනය වැනි රටවල් සමඟ තරඟ කිරීමේදී දුර්වල තත්ත්වයකට පත්විය හැකි බවද සඳහන් වේ.

අධ්‍යාපන හා තාක්ෂණ ක්ෂේත්‍ර නියෝජිතයන් පවසන්නේ මෙම නව VAT ක්‍රමය “දැනුමට බද්දක්” බවට පත්විය හැකි බවයි.

අන්තර්ජාල ගාස්තු සහ ඩිජිටල් උපකරණ මිල ඉහළ යාම නිසා තරුණ පරපුරට online අධ්‍යාපනය, freelancing සහ ඩිජිටල් රැකියා අවස්ථා වෙත ප්‍රවේශ වීම අපහසු විය හැකි බව ඔවුන් පෙන්වා දෙයි.

නව සංශෝධන අනුව, බදු අය කළ හැකි භාණ්ඩ හෝ සේවාවන්ගේ වටිනාකම රුපියල් මිලියන 9 ඉක්මවන පුද්ගලයන් VAT සඳහා ලියාපදිංචි විය යුතුය.

රජය මෙය මූල්‍ය ස්ථාවරතාව සඳහා අවශ්‍ය පියවරක් ලෙස විස්තර කළද, නිසි සංක්‍රාන්ති සැලසුම් නොමැතිව මෙම බදු ක්‍රමය ක්‍රියාත්මක කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ ඩිජිටල් ආර්ථික වර්ධනයට බාධාවක් විය හැකි බවට විශේෂඥයින් අවධාරණය කරයි.

ලාෆ්ස් ගෑස් සමාගම 2026 මැයි 06 වන දින මධ්‍යම රාත්‍රියේ සිට ක්‍රියාත්මක වන පරිදි ගෘහස්ථ ගෑස් සිලින්ඩර් මිල ඉහළ දමා ඇත.

සමාගම ප්‍රකාශ කළේ කිලෝග්‍රෑම් 12.5ක ගෑස් සිලින්ඩරයක මිල රුපියල් 545කින් වැඩි කර ඇති බවයි. ඒ අනුව එහි නව මිල රුපියල් 6,245ක් ලෙස නියම වී ඇත.

එමෙන්ම කිලෝග්‍රෑම් 5ක ගෑස් සිලින්ඩරයක මිලද රුපියල් 220කින් ඉහළ දමා ඇති අතර, එහි නව මිල රුපියල් 2,500ක් බව සමාගම සඳහන් කරයි.

මෙම නව මිල ගණන් කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය තුළ ක්‍රියාත්මක වන බවද දැනුම් දී ඇත.

මෙම මිල වැඩිවීමත් සමඟ ජනතාවගේ ජීවන වියදම තවදුරටත් ඉහළ යා හැකි බවට අවධානය යොමුවී තිබේ.

ශ්‍රී ලංකා රුපියල ඇමරිකානු ඩොලරයට එරෙහිව රු.324 සීමාව ඉක්මවා දුර්වල වීමත් සමඟ රටේ ආර්ථිකය පිළිබඳ නැවතත් බරපතළ තත්ත්වයක් මතුව තිබේ.

ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව මැයි 6 වනදා ප්‍රකාශ කළේ ඇමරිකානු ඩොලරයේ ගැනුම් මිල රු.316.40ක් සහ විකුණුම් මිල රු.324.03ක් ලෙස බවයි. මෙය වසර දෙකකට අධික කාලයකට පසු රුපියල මෙතරම් දුර්වල වූ පළමු අවස්ථාව ලෙස සැලකේ.

ආර්ථික විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ගෝලීය වෙළඳපොළ අස්ථාවරතාවය, ඩොලර් සඳහා ඉහළ ඉල්ලුම සහ ශ්‍රී ලංකාවේ විදේශ ණය බර මෙම තත්ත්වයට ප්‍රධාන හේතු වී ඇති බවයි.

ආචාර්ය කෙනත් ද සිල්වා සඳහන් කළේ රුපියල අවප්‍රමාණ වීම රටේ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය ස්ථාවරත්වයට දැඩි බලපෑමක් ඇති කරන බවයි.

ශ්‍රී ලංකාව සතුව ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 66.5ක විදේශ ණය ප්‍රමාණයක් පවතින අතර, විදේශ වත්කම් ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 16.1ක් පමණ වන බවද ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.

රුපියල දුර්වල වන විට මෙම ණයවල රුපියල් අගය තවත් ඉහළ යන බැවින් රටේ ණය බර වැඩි වේ.

පසුගිය කාලයේ සංචාරක ආදායම් සහ විදේශ ප්‍රේෂණ හේතුවෙන් ආර්ථිකයට යම් සහනයක් ලැබුණද, රට තවමත් මුදල් අගය වෙනස්වීම්වලට ඉතා සංවේදී තත්ත්වයක පවතින බව විශේෂඥයන් පවසයි.

රුපියලේ මෙම අවප්‍රමාණ වීම හේතුවෙන් ඉන්ධන, ප්‍රවාහන සහ ආනයනික භාණ්ඩ මිල තවත් ඉහළ යා හැකි අතර, ජනතාවගේ ජීවන වියදමද වැඩි විය හැකි බවට ආර්ථික විශ්ලේෂකයින් අනතුරු අඟවයි.

එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ඉරානය සමඟ සාකච්ඡා “ඉතා හොඳින්” සිදුවෙමින් පවතින බව පවසමින්, යුද්ධය “ඉක්මනින් අවසන් වනු ඇත”ැයි ප්‍රකාශ කර ඇත. එමෙන්ම වොෂිංටනය ඉදිරිපත් කළ සාම යෝජනාවක් පිළිබඳව ටෙහෙරානය සලකා බලමින් සිටින බවද වාර්තා වේ.

බදාදා ධවල මන්දිරයේ මාධ්‍යවේදීන් අමතමින් ට්‍රම්ප් පැවසුවේ ඉරානය “ගිවිසුමක් සඳහා දැඩි අවශ්‍යතාවයකින්” සිටින බවයි. “අපට එකඟතාවයකට පැමිණිය හැකි නම්, ඔවුන්ට න්‍යෂ්ටික අවි තිබිය නොහැක,” යැයිද ඔහු කීය.

පසුගිය පැය 24 තුළ සාකච්ඡා ඉතා හොඳින් සිදු වූ බවත්, ගිවිසුමකට පැමිණීමේ ඉහළ හැකියාවක් පවතින බවත් ඔහු සඳහන් කළේය. එහෙත් සාකච්ඡා අසාර්ථක වුවහොත් ඉරානයට එරෙහි බෝම්බ ප්‍රහාර නැවත ආරම්භ කරන බවටද ට්‍රම්ප් අනතුරු ඇඟවීය.

PBS නාලිකාවට අදහස් දක්වමින් ඔහු පැවසුවේ “මෙය අවසන් වීමට ඉතා හොඳ අවස්ථාවක් තිබෙනවා. එය අවසන් නොවුණොත්, අපට නැවත ඔවුන්ට දැඩි ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට සිදුවේ” යනුවෙනි.

මෙම අතර, Reuters සහ Axios වාර්තා කළේ ඉරානය සහ ඇමරිකාව යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහා පිටු එකක අවබෝධතා ගිවිසුමකට (MOU) සමීප වී ඇති බවයි. Axios වාර්තාවට අනුව, කරුණු 14කින් සමන්විත යෝජනාවක් සම්බන්ධයෙන් දෙපාර්ශවය සාකච්ඡා කරයි.

එම යෝජනාව යටතේ:

• ඉරානය අවම වශයෙන් වසර 12ක් පුරා යුරේනියම් පොහොසත් කිරීම නවත්වීමට එකඟ විය යුතුය.
• න්‍යෂ්ටික අවි සංවර්ධනය නොකරන බවට පොරොන්දු විය යුතුය.
• ඇමරිකාව ඉරානයට පනවා ඇති සම්බාධක ඉවත් කළ යුතුය.
• අත්හිටුවා තිබූ ඉරාන වත්කම් බිලියන ගණනක් නිදහස් කළ යුතුය.
• හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය නැවත නාවික ගමනාගමනය සඳහා විවෘත කළ යුතුය.

කෙසේ වෙතත්, ඉරානය මෙම වාර්තා පහත් කරමින් පවසන්නේ තවමත් ඇමරිකානු යෝජනාවට නිල පිළිතුර ලබා දී නොමැති බවයි.

ඉරාන විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශයේ ප්‍රකාශක එස්මයිල් බගායි පැවසුවේ “අදහස් හුවමාරු වූ ලේඛන පිළිබඳ විමර්ශනය තවමත් සිදුවෙමින් පවතින” බවයි.

ඉරාන පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී එබ්‍රාහිම් රෙසායි පැවසුවේ ඇමරිකානු යෝජනාව “යථාර්ථයට වඩා ඇමරිකානු කැමැත්තන්ගේ ලැයිස්තුවක්” බවයි. ඔහුගේ අදහස අනුව, ඇමරිකාව යුද්ධයකින් ලබා නොගත් දේ සාකච්ඡාවලින් ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරයි.

ඉරාන පාර්ලිමේන්තු කථානායක Mohammad Bagher Ghalibaf ද Axios වාර්තාව විහිළුවට ලක් කරමින් “Operation Trust Me Bro failed” යනුවෙන් සමාජ මාධ්‍යයේ ලියා තිබුණි. ඔහු පවසා ඇත්තේ එවැනි වාර්තා ඇමරිකානු ප්‍රචාරක උත්සාහයන් බවයි.

• හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය පිළිබඳව ඉරානය තවදුරටත් දැඩි ස්ථාවරයක සිටී.
• න්‍යෂ්ටික පොහොසත් කිරීමේ වැඩසටහන සාකච්ඡා කළ නොහැකි “රතු රේඛාවක්” බවයි.
• තමන් සතුව ඇති ඉහළ පොහොසත් කළ යුරේනියම් තොගය රටෙන් පිටතට ගෙන යාම ප්‍රතික්ෂේප කරන බවයි.
• හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා ගමන් කරන නෞකා ඉරාන මුදලින් ගාස්තු ගෙවිය යුතු බවයි.
• යුද්ධයට සම්බන්ධ රටවල් හානි සඳහා වන්දි ගෙවිය යුතු බවයි.

මෙම අතර, Benjamin Netanyahu පවසා ඇත්තේ ඔහු ට්‍රම්ප් සමඟ කතා කිරීමට නියමිත බවත්, ඉරානයේ සියලුම පොහොසත් කළ යුරේනියම් ඉවත් කළ යුතු බවට දෙදෙනාම එකඟ වී ඇති බවත්ය.

ඇමරිකානු රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රකාශක ටොමි පිගට් පවසන්නේ ජනාධිපති ට්‍රම්ප් තවමත් රාජ්‍යතාන්ත්‍රික විසඳුමකට ප්‍රමුඛතාව ලබා දෙන නමුත්, ඉරානයට කිසිවිටෙක න්‍යෂ්ටික අවි ලබා ගැනීමට ඉඩ නොදෙන බවයි.

මෙම තත්ත්වය මධ්‍යපෙරදිග කලාපයේ ආතතිය තවදුරටත් ඉහළ නංවමින් සිටින අතර, ලෝක තෙල් වෙළඳපොළ සහ ජාත්‍යන්තර නාවික ගමනාගමනය කෙරෙහිද දැඩි බලපෑමක් ඇති කර ඇත.

2026 මැයි 6 වන දින, Dග ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරයා හෝර්මුස් ජලසන්ධියෙන් (Strait of Hormuz) නෞකා ආරක්ෂා කර පිටත් කරවන සැලැස්ම තාවකාලිකව නවත්වන බව ප්‍රකාශ කිරීමෙන් පසු, ලෝක තෙල් මිල අඛණ්ඩව දෙවන දිනටත් පහත වැටී ඇත.

මෙම ප්‍රකාශය හේතුවෙන්, සාම ගිවිසුමක් ඇතිවීමේ හැකියාව පිළිබඳ අපේක්ෂාවන් වර්ධනය වී ඇත.

එය Brent crude තෙල් මිල ඩොලර් 107ට අඩුවටත්, West Texas Intermediate (WTI) තෙල් මිල ඩොලර් 100ටත් අඩුවට වැටීමට හේතු වී ඇත.

මේ වන විට Brent crude තෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 106.50ක් ලෙසත්, WTI තෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 98.55ක් ලෙසත් වාර්තා වේ.

ජනාධිපතිවරයා සමාජ මාධ්‍ය හරහා සඳහන් කර ඇත්තේ, “අප අතර එකඟතාවයකට අනුව, අවහිරතාව (Blockade) තවමත් ක්‍රියාත්මකව පැවතියත්, ‘Project Freedom’ යන මෙහෙයුම තාවකාලිකව නවතා, ගිවිසුමක් අත්සන් කළ හැකිදැයි පරීක්ෂා කරන බවයි.”

මෙයට පෙර සතියේදී United States Central Command (CENTCOM) විසින් ඇමරිකානු වෙළඳ නෞකා දෙකක් හෝර්මුස් ජලසන්ධියෙන් ආරක්ෂා කර පිටත් කරවා ඇති බව වාර්තා කළේය.

එයට ප්‍රතිචාර දක්වමින්, Iran රටේ හමුදාව එම ප්‍රදේශයේ ඇමරිකානු යුධ නෞකා ඉලක්ක කර පහර දෙන බවට අනතුරු ඇඟවීය. ඉරානය එක් ඇමරිකානු යුධ නෞකාවක් වෙත අනතුරු වෙඩි හෙලූ බව ද ප්‍රකාශ කළත්, CENTCOM එය ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත.

ආරම්භයේදී, ට්‍රම්ප්ගේ ආරක්ෂණ සැලැස්ම ප්‍රකාශ කිරීමෙන් පසු තෙල් මිල පහත වැටුණද, ඉරානය එම ජලසන්ධියට ආසන්න වන බලවේගවලට ප්‍රහාර එල්ල කරන බව පැහැදිලි කිරීමෙන් පසු මිල නැවත ඉහළ ගියේය.

නමුත් නවතම ප්‍රකාශය සමඟ, තවමත් සෘජු සාම පියවර කිසිවක් නොතිබුණද, තෙල් මිල නැවත පහත බැස ඇත.

එම අතර, ඇමරිකානු රාජ්‍ය ලේකම් Marco Rubio, United Nations (UN) වෙත මැදිහත් වන ලෙස ඉල්ලමින්, “ඉරානය නෞකා විනාශ කිරීම නවතා, මානුෂීය සහාය ලබාදීමට ඉඩ ලබාදිය යුතුය.

ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවට මෙවැනි සරල ගැටලුවක් විසඳාගත නොහැකි නම්, UN පද්ධතියේ ප්‍රයෝජනය කුමක්ද යන්න සැකසහිත වේ” යනුවෙන් ප්‍රකාශ කළේය.

දේශපාලන ක්‍රියාකාරිකයෙකු අත්අඩංගුවට ගැනීම සම්බන්ධයෙන් විපක්ෂ නායකතුමන් දෙහිවල පොලිස් ස්ථානයට ගොස් අත්අඩංගුවට ගත් තරුණ සමාජ ක්‍රියාකාරිකයකු වන අශාන් කොට්ටෙවත්ත මහතා හමු වී ඇති සි බව වාර්තා වේ.

මෙම අත්අඩංගුවට ගැනීම “Clean Sri Lanka” වැඩසටහන යටතේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාල දේශපාලනීකරණය පිළිබඳව ඔහු කළ හෙළිදරව්වකට අදාළ බව පැවසේ.

මෙම සිද්ධිය පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, ප්‍රේමදාස මහතා පෙන්වා දුන්නේ මෙය මූලික අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය කිරීමක් බවයි.

ඔහුට අනුව, අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස, කතා කිරීමේ නිදහස සහ තොරතුරු ලබා ගැනීමේ අයිතිය ව්‍යවස්ථාවෙන් සහතික කර ඇති මූලික මානව හිමිකම් වේ.

තවද, රජයේ පත්වීම් මගින් ප්‍රාදේශීය ලේකම් පද්ධතිය දේශපාලනීකරණය කරන බව කෝට්ටේවත්ත විසින් හෙළි කළ බවත්, එවැනි හෙළිදරව්වක් දේශපාලන අපරාධයක් ලෙස සලකා කටයුතු කිරීම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට අභියෝගයක් බවත් ඔහු සඳහන් කළේය.

ඒ සමඟම, තම පක්ෂය මෙම සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ගන්නා බවත්, ජනතාවගේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම අත්‍යවශ්‍ය බවත් අවධාරණය කළේය.

අවසන් වශයෙන්, සුළු කරුණක් මත පුද්ගලයෙකු පොලිස් අත්අඩංගුවේ තබා ගැනීම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී නොවන ක්‍රියාවක් ලෙස විවේචනය කරමින්, මෙවැනි සිද්ධි වලට එරෙහිව පාර්ලිමේන්තුව ඇතුළතත් පිටතත් ක්‍රියාමාර්ග ගන්නා බව ඔහු ප්‍රකාශ කළේය.

අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශන කොමිෂන් සභාව විසින් හිටපු විදුලි බල හා බලශක්ති අමාත්‍ය කුමාර ජයකොඩි මහතාට එරෙහිව ගොනු කර ඇති නඩුව, කොළඹ මහධිකරණයේ 2026 ජූනි 17 දින විභාග කිරීමට නියමිතව ඇත.

මෙම නඩුවට අනුව, ජයකොඩි මහතා 2016 වසරේදී ලංකා පොහොර සමාගමේ ආනයන හා සැපයුම් කළමනාකරු ලෙස කටයුතු කළ සමයේ, රජයට රුපියල් මිලියන 8.8 ක පාඩුවක් සිදුකර ඇති බවට චෝදනා එල්ල වී තිබේ.

පූර්ව නඩු සම්මුඛ සාකච්ඡාව (pre-trial conference) අවසන් වීමෙන් පසුව, විනිසුරු ගොඩවෙල විසින් නඩු විභාගය ජූනි 17 දින ආරම්භ වන බව ප්‍රකාශ කළේය.

තවද, එදින අධිකරණයේ හමුවීමට පැමිණෙන ලෙස පැමිණිලි පාර්ශවයේ සාක්ෂිකරුවන් දෙදෙනෙකුට කැඳවීම් නිකුත් කරන ලෙසද අධිකරණය නියෝග කර ඇත.