ශ්‍රී ලංකා රුපියල ඇමරිකානු ඩොලරයට එරෙහිව රු.324 සීමාව ඉක්මවා දුර්වල වීමත් සමඟ රටේ ආර්ථිකය පිළිබඳ නැවතත් බරපතළ තත්ත්වයක් මතුව තිබේ.

ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව මැයි 6 වනදා ප්‍රකාශ කළේ ඇමරිකානු ඩොලරයේ ගැනුම් මිල රු.316.40ක් සහ විකුණුම් මිල රු.324.03ක් ලෙස බවයි. මෙය වසර දෙකකට අධික කාලයකට පසු රුපියල මෙතරම් දුර්වල වූ පළමු අවස්ථාව ලෙස සැලකේ.

ආර්ථික විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ගෝලීය වෙළඳපොළ අස්ථාවරතාවය, ඩොලර් සඳහා ඉහළ ඉල්ලුම සහ ශ්‍රී ලංකාවේ විදේශ ණය බර මෙම තත්ත්වයට ප්‍රධාන හේතු වී ඇති බවයි.

ආචාර්ය කෙනත් ද සිල්වා සඳහන් කළේ රුපියල අවප්‍රමාණ වීම රටේ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය ස්ථාවරත්වයට දැඩි බලපෑමක් ඇති කරන බවයි.

ශ්‍රී ලංකාව සතුව ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 66.5ක විදේශ ණය ප්‍රමාණයක් පවතින අතර, විදේශ වත්කම් ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 16.1ක් පමණ වන බවද ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.

රුපියල දුර්වල වන විට මෙම ණයවල රුපියල් අගය තවත් ඉහළ යන බැවින් රටේ ණය බර වැඩි වේ.

පසුගිය කාලයේ සංචාරක ආදායම් සහ විදේශ ප්‍රේෂණ හේතුවෙන් ආර්ථිකයට යම් සහනයක් ලැබුණද, රට තවමත් මුදල් අගය වෙනස්වීම්වලට ඉතා සංවේදී තත්ත්වයක පවතින බව විශේෂඥයන් පවසයි.

රුපියලේ මෙම අවප්‍රමාණ වීම හේතුවෙන් ඉන්ධන, ප්‍රවාහන සහ ආනයනික භාණ්ඩ මිල තවත් ඉහළ යා හැකි අතර, ජනතාවගේ ජීවන වියදමද වැඩි විය හැකි බවට ආර්ථික විශ්ලේෂකයින් අනතුරු අඟවයි.

එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ඉරානය සමඟ සාකච්ඡා “ඉතා හොඳින්” සිදුවෙමින් පවතින බව පවසමින්, යුද්ධය “ඉක්මනින් අවසන් වනු ඇත”ැයි ප්‍රකාශ කර ඇත. එමෙන්ම වොෂිංටනය ඉදිරිපත් කළ සාම යෝජනාවක් පිළිබඳව ටෙහෙරානය සලකා බලමින් සිටින බවද වාර්තා වේ.

බදාදා ධවල මන්දිරයේ මාධ්‍යවේදීන් අමතමින් ට්‍රම්ප් පැවසුවේ ඉරානය “ගිවිසුමක් සඳහා දැඩි අවශ්‍යතාවයකින්” සිටින බවයි. “අපට එකඟතාවයකට පැමිණිය හැකි නම්, ඔවුන්ට න්‍යෂ්ටික අවි තිබිය නොහැක,” යැයිද ඔහු කීය.

පසුගිය පැය 24 තුළ සාකච්ඡා ඉතා හොඳින් සිදු වූ බවත්, ගිවිසුමකට පැමිණීමේ ඉහළ හැකියාවක් පවතින බවත් ඔහු සඳහන් කළේය. එහෙත් සාකච්ඡා අසාර්ථක වුවහොත් ඉරානයට එරෙහි බෝම්බ ප්‍රහාර නැවත ආරම්භ කරන බවටද ට්‍රම්ප් අනතුරු ඇඟවීය.

PBS නාලිකාවට අදහස් දක්වමින් ඔහු පැවසුවේ “මෙය අවසන් වීමට ඉතා හොඳ අවස්ථාවක් තිබෙනවා. එය අවසන් නොවුණොත්, අපට නැවත ඔවුන්ට දැඩි ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට සිදුවේ” යනුවෙනි.

මෙම අතර, Reuters සහ Axios වාර්තා කළේ ඉරානය සහ ඇමරිකාව යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහා පිටු එකක අවබෝධතා ගිවිසුමකට (MOU) සමීප වී ඇති බවයි. Axios වාර්තාවට අනුව, කරුණු 14කින් සමන්විත යෝජනාවක් සම්බන්ධයෙන් දෙපාර්ශවය සාකච්ඡා කරයි.

එම යෝජනාව යටතේ:

• ඉරානය අවම වශයෙන් වසර 12ක් පුරා යුරේනියම් පොහොසත් කිරීම නවත්වීමට එකඟ විය යුතුය.
• න්‍යෂ්ටික අවි සංවර්ධනය නොකරන බවට පොරොන්දු විය යුතුය.
• ඇමරිකාව ඉරානයට පනවා ඇති සම්බාධක ඉවත් කළ යුතුය.
• අත්හිටුවා තිබූ ඉරාන වත්කම් බිලියන ගණනක් නිදහස් කළ යුතුය.
• හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය නැවත නාවික ගමනාගමනය සඳහා විවෘත කළ යුතුය.

කෙසේ වෙතත්, ඉරානය මෙම වාර්තා පහත් කරමින් පවසන්නේ තවමත් ඇමරිකානු යෝජනාවට නිල පිළිතුර ලබා දී නොමැති බවයි.

ඉරාන විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශයේ ප්‍රකාශක එස්මයිල් බගායි පැවසුවේ “අදහස් හුවමාරු වූ ලේඛන පිළිබඳ විමර්ශනය තවමත් සිදුවෙමින් පවතින” බවයි.

ඉරාන පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී එබ්‍රාහිම් රෙසායි පැවසුවේ ඇමරිකානු යෝජනාව “යථාර්ථයට වඩා ඇමරිකානු කැමැත්තන්ගේ ලැයිස්තුවක්” බවයි. ඔහුගේ අදහස අනුව, ඇමරිකාව යුද්ධයකින් ලබා නොගත් දේ සාකච්ඡාවලින් ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරයි.

ඉරාන පාර්ලිමේන්තු කථානායක Mohammad Bagher Ghalibaf ද Axios වාර්තාව විහිළුවට ලක් කරමින් “Operation Trust Me Bro failed” යනුවෙන් සමාජ මාධ්‍යයේ ලියා තිබුණි. ඔහු පවසා ඇත්තේ එවැනි වාර්තා ඇමරිකානු ප්‍රචාරක උත්සාහයන් බවයි.

• හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය පිළිබඳව ඉරානය තවදුරටත් දැඩි ස්ථාවරයක සිටී.
• න්‍යෂ්ටික පොහොසත් කිරීමේ වැඩසටහන සාකච්ඡා කළ නොහැකි “රතු රේඛාවක්” බවයි.
• තමන් සතුව ඇති ඉහළ පොහොසත් කළ යුරේනියම් තොගය රටෙන් පිටතට ගෙන යාම ප්‍රතික්ෂේප කරන බවයි.
• හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා ගමන් කරන නෞකා ඉරාන මුදලින් ගාස්තු ගෙවිය යුතු බවයි.
• යුද්ධයට සම්බන්ධ රටවල් හානි සඳහා වන්දි ගෙවිය යුතු බවයි.

මෙම අතර, Benjamin Netanyahu පවසා ඇත්තේ ඔහු ට්‍රම්ප් සමඟ කතා කිරීමට නියමිත බවත්, ඉරානයේ සියලුම පොහොසත් කළ යුරේනියම් ඉවත් කළ යුතු බවට දෙදෙනාම එකඟ වී ඇති බවත්ය.

ඇමරිකානු රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රකාශක ටොමි පිගට් පවසන්නේ ජනාධිපති ට්‍රම්ප් තවමත් රාජ්‍යතාන්ත්‍රික විසඳුමකට ප්‍රමුඛතාව ලබා දෙන නමුත්, ඉරානයට කිසිවිටෙක න්‍යෂ්ටික අවි ලබා ගැනීමට ඉඩ නොදෙන බවයි.

මෙම තත්ත්වය මධ්‍යපෙරදිග කලාපයේ ආතතිය තවදුරටත් ඉහළ නංවමින් සිටින අතර, ලෝක තෙල් වෙළඳපොළ සහ ජාත්‍යන්තර නාවික ගමනාගමනය කෙරෙහිද දැඩි බලපෑමක් ඇති කර ඇත.

2026 මැයි 6 වන දින, Dග ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරයා හෝර්මුස් ජලසන්ධියෙන් (Strait of Hormuz) නෞකා ආරක්ෂා කර පිටත් කරවන සැලැස්ම තාවකාලිකව නවත්වන බව ප්‍රකාශ කිරීමෙන් පසු, ලෝක තෙල් මිල අඛණ්ඩව දෙවන දිනටත් පහත වැටී ඇත.

මෙම ප්‍රකාශය හේතුවෙන්, සාම ගිවිසුමක් ඇතිවීමේ හැකියාව පිළිබඳ අපේක්ෂාවන් වර්ධනය වී ඇත.

එය Brent crude තෙල් මිල ඩොලර් 107ට අඩුවටත්, West Texas Intermediate (WTI) තෙල් මිල ඩොලර් 100ටත් අඩුවට වැටීමට හේතු වී ඇත.

මේ වන විට Brent crude තෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 106.50ක් ලෙසත්, WTI තෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 98.55ක් ලෙසත් වාර්තා වේ.

ජනාධිපතිවරයා සමාජ මාධ්‍ය හරහා සඳහන් කර ඇත්තේ, “අප අතර එකඟතාවයකට අනුව, අවහිරතාව (Blockade) තවමත් ක්‍රියාත්මකව පැවතියත්, ‘Project Freedom’ යන මෙහෙයුම තාවකාලිකව නවතා, ගිවිසුමක් අත්සන් කළ හැකිදැයි පරීක්ෂා කරන බවයි.”

මෙයට පෙර සතියේදී United States Central Command (CENTCOM) විසින් ඇමරිකානු වෙළඳ නෞකා දෙකක් හෝර්මුස් ජලසන්ධියෙන් ආරක්ෂා කර පිටත් කරවා ඇති බව වාර්තා කළේය.

එයට ප්‍රතිචාර දක්වමින්, Iran රටේ හමුදාව එම ප්‍රදේශයේ ඇමරිකානු යුධ නෞකා ඉලක්ක කර පහර දෙන බවට අනතුරු ඇඟවීය. ඉරානය එක් ඇමරිකානු යුධ නෞකාවක් වෙත අනතුරු වෙඩි හෙලූ බව ද ප්‍රකාශ කළත්, CENTCOM එය ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත.

ආරම්භයේදී, ට්‍රම්ප්ගේ ආරක්ෂණ සැලැස්ම ප්‍රකාශ කිරීමෙන් පසු තෙල් මිල පහත වැටුණද, ඉරානය එම ජලසන්ධියට ආසන්න වන බලවේගවලට ප්‍රහාර එල්ල කරන බව පැහැදිලි කිරීමෙන් පසු මිල නැවත ඉහළ ගියේය.

නමුත් නවතම ප්‍රකාශය සමඟ, තවමත් සෘජු සාම පියවර කිසිවක් නොතිබුණද, තෙල් මිල නැවත පහත බැස ඇත.

එම අතර, ඇමරිකානු රාජ්‍ය ලේකම් Marco Rubio, United Nations (UN) වෙත මැදිහත් වන ලෙස ඉල්ලමින්, “ඉරානය නෞකා විනාශ කිරීම නවතා, මානුෂීය සහාය ලබාදීමට ඉඩ ලබාදිය යුතුය.

ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවට මෙවැනි සරල ගැටලුවක් විසඳාගත නොහැකි නම්, UN පද්ධතියේ ප්‍රයෝජනය කුමක්ද යන්න සැකසහිත වේ” යනුවෙන් ප්‍රකාශ කළේය.

දේශපාලන ක්‍රියාකාරිකයෙකු අත්අඩංගුවට ගැනීම සම්බන්ධයෙන් විපක්ෂ නායකතුමන් දෙහිවල පොලිස් ස්ථානයට ගොස් අත්අඩංගුවට ගත් තරුණ සමාජ ක්‍රියාකාරිකයකු වන අශාන් කොට්ටෙවත්ත මහතා හමු වී ඇති සි බව වාර්තා වේ.

මෙම අත්අඩංගුවට ගැනීම “Clean Sri Lanka” වැඩසටහන යටතේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාල දේශපාලනීකරණය පිළිබඳව ඔහු කළ හෙළිදරව්වකට අදාළ බව පැවසේ.

මෙම සිද්ධිය පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, ප්‍රේමදාස මහතා පෙන්වා දුන්නේ මෙය මූලික අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය කිරීමක් බවයි.

ඔහුට අනුව, අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස, කතා කිරීමේ නිදහස සහ තොරතුරු ලබා ගැනීමේ අයිතිය ව්‍යවස්ථාවෙන් සහතික කර ඇති මූලික මානව හිමිකම් වේ.

තවද, රජයේ පත්වීම් මගින් ප්‍රාදේශීය ලේකම් පද්ධතිය දේශපාලනීකරණය කරන බව කෝට්ටේවත්ත විසින් හෙළි කළ බවත්, එවැනි හෙළිදරව්වක් දේශපාලන අපරාධයක් ලෙස සලකා කටයුතු කිරීම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට අභියෝගයක් බවත් ඔහු සඳහන් කළේය.

ඒ සමඟම, තම පක්ෂය මෙම සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ගන්නා බවත්, ජනතාවගේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම අත්‍යවශ්‍ය බවත් අවධාරණය කළේය.

අවසන් වශයෙන්, සුළු කරුණක් මත පුද්ගලයෙකු පොලිස් අත්අඩංගුවේ තබා ගැනීම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී නොවන ක්‍රියාවක් ලෙස විවේචනය කරමින්, මෙවැනි සිද්ධි වලට එරෙහිව පාර්ලිමේන්තුව ඇතුළතත් පිටතත් ක්‍රියාමාර්ග ගන්නා බව ඔහු ප්‍රකාශ කළේය.

අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශන කොමිෂන් සභාව විසින් හිටපු විදුලි බල හා බලශක්ති අමාත්‍ය කුමාර ජයකොඩි මහතාට එරෙහිව ගොනු කර ඇති නඩුව, කොළඹ මහධිකරණයේ 2026 ජූනි 17 දින විභාග කිරීමට නියමිතව ඇත.

මෙම නඩුවට අනුව, ජයකොඩි මහතා 2016 වසරේදී ලංකා පොහොර සමාගමේ ආනයන හා සැපයුම් කළමනාකරු ලෙස කටයුතු කළ සමයේ, රජයට රුපියල් මිලියන 8.8 ක පාඩුවක් සිදුකර ඇති බවට චෝදනා එල්ල වී තිබේ.

පූර්ව නඩු සම්මුඛ සාකච්ඡාව (pre-trial conference) අවසන් වීමෙන් පසුව, විනිසුරු ගොඩවෙල විසින් නඩු විභාගය ජූනි 17 දින ආරම්භ වන බව ප්‍රකාශ කළේය.

තවද, එදින අධිකරණයේ හමුවීමට පැමිණෙන ලෙස පැමිණිලි පාර්ශවයේ සාක්ෂිකරුවන් දෙදෙනෙකුට කැඳවීම් නිකුත් කරන ලෙසද අධිකරණය නියෝග කර ඇත.

මිල ඉහළ යාමට ප්‍රධාන හේතුව ලෙස සමාජ ආරක්ෂණ දායකත්ව බද්ද (SSCL) 1.25% සිට 2.5% දක්වා වැඩි කිරීම හේතු වී ඇත.

මෙම නව බදු ප්‍රතිපත්තිය මැයි 01 දින සිට ක්‍රියාත්මක වූ අතර, පෙර වසරවල නිෂ්පාදිත වාහන සඳහාද එය අදාල කිරීම හේතුවෙන් ආනයන වියදම් තවදුරටත් වැඩි වී ඇත.

Vehicle Importers’ Association of Sri Lanka අනුව, මෙම බදු වැඩි කිරීම මඟින් සියලුම ආනයනකරුවන්ට එකසේ බදු අය කිරීමක් සිදුකර ඇති අතර, පසුගිය කාලයේ පුද්ගලික ආනයනකරුවන්ට තිබූ බදු නිදහස තවදුරටත් ඉවත් කර ඇත.

එමඟින් වාහන නිකුත් කිරීමේදී අමතර ගාස්තු ගෙවීමට පාරිභෝගිකයන්ට සිදුවීමක් ඇතිවී තිබේ.

තවද, ජපාන නිෂ්පාදකයන්ගේ වෙබ් අඩවිවල වාහන මිල වෙනස් වීම සහ මැදපෙරදිග ප්‍රදේශයේ දේශපාලන තත්ත්වයන් වැනි බාහිර සාධකද වාහන මිල ගණන් ඉහළ යාමට බලපා ඇත.

ඉදිරියට ගෙන එන වාහන සඳහා නව මිල මට්ටම් පදනම් කරගනිමින් ගණනය කිරීම හේතුවෙන්, පාරිභෝගිකයන්ට අමතර වියදම් භාර ගැනීමට සිදුවේ.

මෙම තත්ත්වය යටතේ Honda Vezel, Toyota Corolla Cross Hybrid, Daihatsu Mira, Nissan Dayz, Suzuki Wagon R Hybrid සහ Kia Sonet වැනි ජනප්‍රිය වාහනවල මිල රු. 130,000 සිට රු. 510,000 දක්වා වැඩිවී ඇත.

ඉහළ මට්ටමේ Toyota Land Cruiser සහ Land Rover Defender වැනි වාහනවල මිල රු. 880,000 සිට රු. 1,450,000 දක්වා ඉහළ යාමක් දක්නට ලැබේ.

ඒ අනුව, මෙම බදු වැඩිවීම හා නව මිල ගණන් ක්‍රමවේදයන් එක්වීම නිසා වාහන වෙළඳපොළේ ඉල්ලුම තවදුරටත් පහළ යා හැකි බවත්, දැනටමත් ජීවන වියදම් ඉහළ යාමෙන් පීඩාවට පත් ජනතාවට අමතර බරක් විය හැකි බවත් ආනයනකරුවන් අනතුරු අඟවති.

ශ්‍රී ලංකා නීතිඥ සංගමය (BASL) විසින් ජනපති අනුර කුමාර දිසානායක විසින් මැයි දින රැළියේදී කළ ප්‍රකාශයන් සම්බන්ධයෙන් දැඩි අප්‍රසාදය පළ කරමින්, එවැනි ප්‍රකාශ අධිකරණය පිළිබඳ මහජන විශ්වාසය බිඳ වැටීමට හේතු විය හැකි බව සඳහන් කර ඇත.

නීතිඥ සංගමය නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් කියා සිටියේ, 2026 මැයි 25 දින ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට නියමිත අධිකරණ තීන්දුවක් සම්බන්ධයෙන් ජනපති විසින් තම අනුගාමිකයන්ට “එම තීන්දුව ප්‍රකාශයට පත් කරන විට ඔබට එයට අත්පොළසන් දීමට හැකි වේ” යනුවෙන් ප්‍රකාශ කිරීම ගැනය.

මෙම ප්‍රකාශයේ ස්වරූපය අධිකරණ ක්‍රියාවලියට බලපෑමක් ඇති විය හැකි බවට සැකයක් ඇති කරන බව නීතිඥ සංගමය පෙන්වා දෙයි.

නීතිඥ සංගමය අවධාරණය කළේ, ස්වාධීන අධිකරණ පද්ධතියක් යනු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමාජයක මූලික පදනමක් බවත්, නීතියේ ආධිපත්‍යය රඳා පවතින්නේ විනිසුරුවන් බිය හෝ පක්ෂපාතිත්වය නොමැතිව කටයුතු කිරීමට ඇති හැකියාව මත බවයි.

එමෙන්ම, අධිකරණ ස්වාධීනත්වය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේද ආරක්ෂා කර ඇති බවද ඔවුන් සිහිපත් කළහ.

විශේෂයෙන්, ව්‍යවස්ථාවේ අර්ථකථන මඟින් අධිකරණ ස්වාධීනත්වය ඉහළින් පිළිගන්නා බව සඳහන් වේ.

තවද, ව්‍යවස්ථාවේ 111C(1) වගන්තිය අනුව අධිකරණ බලතල භාරව සිටින සියලුදෙනා බාහිර බලපෑම්වලින් තොරව තම කාර්යයන් ඉටු කළ යුතු අතර, 111C(2) වගන්තිය අනුව එවැනි බලපෑම් සිදු කිරීම අපරාධයක් ලෙස සලකන බවද සංගමය පැවසීය.

නීතිඥ සංගමය පෙන්වා දුන්නේ, අධිකරණ ස්වාධීනත්වය යනු ආයතනික ආරක්ෂාවක් පමණක් නොව, පුද්ගල ගෞරවය සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමාජයක අත්‍යවශ්‍ය කුළුණක් බවයි.

තම ස්ථාවරය නැවත අවධාරණය කරමින්, නීතිඥ සංගමය කියා සිටියේ, විධායකය හෝ වෙනත් කිසිදු පාර්ශ්වයකින් අධිකරණයට එල්ල වන සියලුම තර්ජනවලට විරුද්ධව තමන් ක්‍රියාකර ඇති බවයි.

“අධිකරණ ස්වාධීනත්වය සුරක්ෂිත කිරීමට අවශ්‍ය සියලු පියවර අප ගන්නෙමු,” යැයි එම නිවේදනයේ සඳහන් වේ.

මෙම නිවේදනය නීතිඥ සංගමයේ සභාපති රජීව් අමරසූරිය සහ ලේකම් නලින් ද සිල්වා විසින් අත්සන් කර ඇත.